Cuma, Ekim 07, 2011

Dünya'nın Krizi, Doların Yükselmesi: Müdahale Nereye Kadar?

Obama'nın açıkladığı plan hala uygulamaya geçmedi. Avrupa'da merkez bankası "genişleyici önlemlere devam" dedi. Yunanistan'da Troyka görüşmelerinden beklenen sonuç çıkmadı. Uzun süredir bekleyen İngiltere de sonunda oyuna dahil oldu. Krizin etkisiyle ABD-Çin ilişkileri giderek geriliyor. Ve Türkiye'de merkez bankasının müdahaleleri devam ediyor. Evet, nerede kalmıştık?


Eylül ayının ortalarında açıklanan Obama'nın kriz karşıtı planını daha önce değerlendirmiştik. Plan hala yürürlüğe girmedi ve Obama, Kongre üyelerine, planın onaylanmaması durumunda ikinci dip senaryolarının gerçekleşeceği ve işsizliğin daha da artacağı konusunda uyardı. Tabii, Obama bir yandan yaklaşan ABD seçimleri için endişeleniyor, diğer yandan da ABD için çok da alışkın olunmayan bir şekilde de gelişen Occupy WallStreet hareketinin yükselttiği baskı nedeniyle endişeleri daha da artıyor.


Avrupa'da ise, durum daha da kötüye gidiyor. Özellikle hafta başında "Yunan etkisi" ile batma noktasına gelen ilk büyük banka olan Dexia vakasından sonra, gözler diğer bankaların pozisyonlarına çevrilmiş durumda. Ancak Fransız ve Belçika hükümetleri tabii ki, bankanın batmasına izin vermeyecekleri konusunda piyasalara güven telkin ettiler.

ECB ise Trichet'in başkanlığı döneminin son toplantısında faiz indirimine gidilmeyeceği ancak, parasal genişleme sürecine devam edileceğini ilan ederek, özellikle sıkıntıya giren ülke ve bankaları fonlayacağını ilan etti.

İngiltere ise, ilan ettiği ikinci parasal genişleme programı ile müdahaleci merkez bankaları arasına katıldı. Buna göre BoE başkanı King, yaşanan krizin 1929 krizinden bu yana karşılaşılan en büyük kriz olduğunun altını çizerek, bu süreçte genişleyici para politikasının uygulanacağını ilan etti ve geçtiğimiz yıl ilan edilen 200 milyar Pound'luk ilk parasal genişlemeden sonra bu yıl da 75 milyar Pound'luk bir müdahale ile piyasayı fonlayacaklarını duyurdu. Böylelikle Cameron hükümetinin geçtiğimiz dönemde uyguladığı harcama azaltıcı ve vergi artırıcı önlemlerin tersine bir şekilde krizden çıkış için genişleyici bir politika izleneceği açıklanmış oldu. Bu arada bugün Moody's tarafından 12 İngiliz finansal kuruluşunun kredi notunun düşürülmesi, alınan bu tedbirlerin gerekçelerini açıklar nitelikte.

Geçtiğimiz günlerde gündeme gelen bir diğer önemli tartışma başlığı ise, ABD Kongresine gelen bir yasa taslağı ile ilgiliydi. Taslağa göre, ABD Çin'i doğrudan telafuz etmese de, paralarını bilerek değersiz tutan ülkeler ile yapılan ticarette ek dış ticaret vergileri konulabileceğini ilan etti. Tabii ki, Çin'in buna tepkisi sert oldu: Bu bir ticari savaş nedenidir!

Son olarak Türkiye'ye baktığımızda, hafta başından beri merkez bankasının dolara müdahalesi ile ilgili haberlerin gündemi oluşturduğunu görüyoruz. Evet, merkez bankası, Dolar'ın 1.90'lar seviyesine gelmesi üzerine güçlü bir şekilde piyasaya müdahale ederek doğrudan döviz satışına başladı. Buna ek olarak zorunlu karşılık oranlarını da indirerek dolar alım müdahalesini desteklemeye çalıştı. Peki merkez bankası ne yapmak istiyor? Ya da dolar neden yükseliyor?
Merkez bankası aslında daha önceden izlediği strateji ile uyumlu olarak, TL'nin daha fazla değersizleşmesini önleme amaçlı hareket ediyor. Ancak burada tartışılan konu, merkez bankası rezervlerinin, kriz süresince TL'yi güçlü tutmaya yetip yetmeyeceği.
Meseleyi şöyle değerlendirebiliriz. Doların yükselmesinin ya da TL'nin değersizleşmesinin gerisiineki temel neden, 2001 sonrası izlenen birikim stratejisinin kendi içsel çelişkilerinin açığa çıkmasıdır, diyebiliriz. Buna göre modelin en temel çelişkisi, yüksek cari açık vermesiydi. Bu açık, "normal" zamanlarda sermaye akımları sayesinde çok da zorlanılmadan kapatılabiliyordu. Ancak kriz döneminde bu sermaye akımlarının yavaşlaması başgösterdiği anda, cari açık daha önemli bir problem olarak ortaya çıkıyor.

Örneğin şu andaki ithalat ve ihracat oranlarına balarsak, her ay ortalama 6-7 milyar dolarlık bir açık olduğunu görebiliriz. Daha önceden bu miktarın Türkiye'ye girişinde bir sorun olmazken, şimdi yaşanan yavaşlama, doların TL karşısında değer kazanmasının temel nedeni olarak görülebilir. TL'nin değersizleşmesinin böyle bir yapısal nedeni varken merkez bankası müdahaleleri bu süreci ne kadar etkileyebilir? İşte şu anda bankanın ve aslında Türkiye ekonomisinin karşılaştığı en önemli soru bu.

İşin bir diğer yanı, yine merkez bankasının kriz sürecine faiz indirimine başvurarak, genişletici bir politika uygulamak zorunda kalmasıdır. Buna göre daha önceki dönemde yüksek faiz, sıcak para girişlerinin temel motivasyonu iken, bunun kriz sürecinde sürdürülemez olması, girişleri azaltmaktadır. Vurgulanması gereken bir başka nokta, faizlerin hala dünya ortalamasının çok üstünde seyretmesine rağmen, kriz dönemine artan risk primi nedeniyle, yabancı yatırımcıları cezbedecek bir seviyede olmadığıdır.

Dolyısıyla, kriz nedeniyle cari açığın karşılanmasında ortaya çıkan problemler ve yine kriz nedeniyle faiz oranlarının düşürülmesi, TL'nin değersizleşmesinin gerisindeki temel nedenler olarak görülebilir. Tabii ki, meselenin dış boyutu da var. Dolar, herşeye rağmen, hegemonik para olma işlevi nedeniyle, kriz dönemlerinde güvenli liman olma özelliği taşıyor ve özellikle FED'in parasal genişlemeye gitmemesi, bu özelliğini şimdilik de olsa korumasını sağlıyor. Ancak kriz derinleştiğinde ve FED'in yeni bir parasal genişleme politikası uygulayacağını ilan ettiğinde bu durumun da değişeceğini söyleyebiliriz.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder